Text Michael Klinkhamer.
Fotografie Bert Stern-Taschen.
Copyright © The Bert Stern Trust 2026 I All rights reserved.
bertstern.com
Marilyn, voor altijd beroemd, de $30 miljoen per jaar ‘candle in the wind’
Vlak voor haar dood vertelde Marilyn Monroe aan Life magazine:
“Roem zal voorbijgaan, en wat dan nog?”
Ik heb je gehad, roem. “Het is iets wat ik heb meegemaakt, maar daar leef ik niet.” Monroe had niet kunnen weten dat roem precies de plek zou zijn waar ze voor altijd zou blijven.
Vierenzestig jaar nadat haar lichaam naakt en met haar gezicht naar beneden op haar bed in haar huis in Los Angeles werd gevonden, was ze beroemder dan ze ooit.
Monroe is nog steeds een geldmachine die tussen de 20 en 30 miljoen dollar per jaar genereert.
Monroes naam wordt gebruikt voor de verkoop van alles, van cosmetica, zonnebrillen, schoenen, wijn, truien, douchegordijnen, en allerlei souvenirs, wereldwijd. Driehonderd biografieën en talloze documentaires hebben het verhaal verteld over het meisje dat zo kort mocht schijnen en door het leven werd vermorzeld.
DRIE LEGENDES: MONROE DOOR NORMAN MAILER EN BERT STERN.
TASCHEN heeft Mailers originele tekst uit zijn biografie ‘Marilyn’ uit 1973 gecombineerd met Bert Sterns buitengewone foto’s – die algemeen worden beschouwd als de meest intieme ooit van Monroe – om een passend eerbetoon te creëren aan de vrouw die, ten tijde van haar dood in 1962, de beroemdste vrouw ter wereld was, een symbool van glamour en erotiek voor een hele generatie. In deze gedurfde synthese van literaire klassieker en legendarische portretfotosessie lichten Mailer en Stern de sluiers van verwarring rond Monroe op – de vrouw, de ster, het sekssymbool – en bieden ze diepgaand inzicht in een iconische figuur wiens ware persoonlijkheid tot op de dag van vandaag een enigma blijft.
Marilyn Monroe (geb 1926) verscheen in de eerste editie van Playboy, die in december 1953 uitkwam, als covermodel en als “Sweetheart of the Month”, later bekend als Playmate of the Month.
Ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van Marilyn Monroe kijken we terug naar haar laatste naaktfoto sessie ‘the last sitting’ uit 1962 en het verhaal van fotograaf die haar fotografeerde.
Bert Stern was destijds een topfotograaf. Hij stond bekend als de ‘Bad Boy’ van de fotografie en fotografeerde eind jaren vijftig en in de jaren zestig alle grote kunstenaars, filmsterren en beroemdheden.
Op 84-jarige leeftijd, sprak Bert Stern in zijn appartement in New York met Michael Klinkhamer, een jaar voor zijn dood over zijn beroemdste werk en waarom die fotoshoot hem persoonlijk en voor de rest van zijn leven had getekend.
“Zij was het licht en de godin en de maan – het mysterie en het gevaar.” vertelde Stern in New York.
Zijn gloeiende foto’s leggen het allemaal vast. Foto’s waarin fotograaf Bert Stern en Marilyn Monroe de liefde bedreven door de lens.
“Ik maakte ons zelfportret, zittend op het bed naast haar, met een wijnfles Château Lafite Rothschild op de voorgrond.
Ik zette een spiegel voor ons neer. Ik had geen idee wat de belichting was, maar het pakte goed uit. Op de een of andere manier was er een andere kracht bij haar, een magische kracht. Ze was gewoon perfect. “We bleven die dag en nacht fotograferen tot ze op het bed in slaap viel.”
Bert Stern, de beroemde fotograaf van mooie vrouwen, had een droom. Hij wilde een groots portret van Marilyn Monroe maken, haar unieke uitstraling vastleggen in één onsterfelijke foto.
Via een opdracht voor Vogue, waarbij Stern onder contract stond, regelde hij een ontmoeting met Marilyn, die ermee instemde voor hem te poseren.
Het zou haar laatste naakt fotoshoot ooit zijn. Zes weken later was Marilyn Monroe dood.
Stern vertelt in zijn appartement dat tot de rand vol staat met archieffoto’s, dozen vol afdrukken, dia’s, camera’s en foto studio apparatuur.
“De eerste keer dat ik haar zag was op een feest van de Actors Studio in New York.” Het was 1955. Een vriend en ik waren uitgenodigd, en toen we binnenkwamen, stond ze daar: Marilyn Monroe!
Ze was het middelpunt van de aandacht. Alle mannen stonden om haar heen, en al het licht in de zaal leek op haar gericht. Of kwam het licht van haar?
Het leek er wel op, want ze straalde. Ze had dat blonde haar en die stralende huid, ze droeg een glanzende, smaragdgroene jurk die haar lichaam als een laag natte groene verf omsloot.
“Kijk eens naar die jurk,” zei ik tegen mijn vriend. Ik hoorde dat ze haar erin naaien. Hoe zou je haar eruit krijgen?” vroeg ik me af, met een scheermesje?
Ik had Marilyn Monroe nog maar net gezien en de gedachte om haar kleren uit te trekken spookte toen al door mijn hoofd.”
“Hello.” Ik ben Bert Stern. “Ik wil graag een foto van u maken.”
Als jongen uit een arm gezin in Brooklyn was ik in ‘55 goed op weg als reclamefotograaf. Maar vergeleken met Marilyn Monroe was ik nog steeds niemand. En ik voelde mij een sukkel want voor mijn reclame opdrachten mocht je toen nauwelijks vrouwen sexy fotograferen.
Het was makkelijker voor me om de halve wereld over te vliegen voor een ‘reclameshoot’, dan naar haar toe te lopen en te zeggen:”Ik wil graag een foto van u maken. Het drong wel tot me door dat ze er makkelijk uitzag om verliefd op te worden.”
Ze lachte en stond in het middelpunt, in een kring van mannen, en was het centrum van alle aandacht. Ik stond in het donker, in de schaduw, en ik keek toe. Ik verlangde. Nooit had ik durven dromen dat ik ooit nog dichter bij haar zou komen dan die avond.
Dus, in 1962, was alles anders. Ik stond inmiddels aan de top van ‘celebrity’ fotografie en had een contract bij Vogue, met 10 pagina’s per jaar die ik zelf kon invullen. Altijd een goede binnenkomer. Toen probeerde ik te bedenken wat je verder zou doen als je alles al hebt.
De liefde bedrijven en fotograferen waren in mijn gedachten nauw met elkaar verbonden als het om vrouwen ging. Niet dat ik de liefde bedreef met alle vrouwen die ik fotografeerde, maar als ik een vrouw echt wilde, was haar fotograferen een heel bijzondere manier om haar te krijgen.
Marilyn Monroe fotograferen!
“Een prachtige foto van Marilyn Monroe in Vogue, een idee dat mij vervulde met een bepaalde spanning”. “Tot mijn verbazing bleek het dat Vogue nog nooit een foto van haar had gepubliceerd.”
Soms denk ik dat er zoiets bestaat als de kracht van de geest.
Er is een kracht… je kunt het intelligentie noemen, of bewustzijn, of magie. Wat het ook is, het is overal. Maar de enige manier om het te ervaren is door je volledig te verliezen in iets waar je van houdt. Dan, en alleen dan, is er zoveel energie aan het werk dat je kunt afdwingen dat je Marilyn Monroe gaat ontmoeten.
Vanuit Egypte, op de set van de mega filmproductie ‘Cleopatra’, waar ik Liz Taylor en Richard Burton fotografeerde, liet ik mijn assistent contact opnemen met Monroe.
Tot mijn vreugde stemde ze in en zo zou mijn wensdroom in vervulling gaan.
Tevreden stapte in het vliegtuig terug naar New York in een feeststemming.
Ik nestelde me in mijn stoel en bestelde champagne!
Alles was geregeld. Ik had Marilyn Monroe ”ten huwelijk” gevraagd en ze had ja gezegd. Het enige wat ik nu nog moest doen, was de foto maken.
Gewapend met een paar kisten Dom Pérignon champagne en zijn fotoapparatuur sloot Stern zich met Monroe op in de grootste suite van het Bel-Air Hotel in Los Angeles en toverde de ruimte om tot een studio. Eindelijk was Monroe zijn muze voor een dag en een lange, creatieve nacht die tot ver in de volgende ochtend duurde.
Vertel me eens, meneer Stern. Hoe heeft u dat gedaan? Hoe is het u gelukt?
“Toen ze naar me toe kwam, zag ik dat ze veranderd was. Ze was afgevallen en droeg geen make-up meer. Ze was gekleed in een strakke zwarte broek, een roze trui en een sjaal om haar nek. Ik zei tegen haar: ‘Wauw, je bent prachtig!’
Ze antwoordde: ‘Wat aardig van je.’ Maar ik meende het echt, ik had niet verwacht dat ze zo mooi zou zijn. “Ze had blond haar en een stralende huid.”
“Het was niet direct mijn bedoeling om haar naakt te fotograferen.” Zo wie zo een ‘no go’ voor Vogue..
Het was niet mijn plan. Maar het werd uiteindelijk naakter dan ik had verwacht. Ik had al die sjaals en sieraden meegenomen en op het bed gegooid. Ze zei: ‘Wat wil je doen?’ Ik antwoordde: ‘Wat zou jij willen doen?’
‘Je wilt me naakt fotograferen, hè?’ Monroe pakte een sjaal op en hield die omhoog. Ze vroeg haar persoonlijke kapper, George: ‘Wat vind je van naaktfoto’s met sjaals?’ Waarop hij antwoordde: ‘Goddelijk.’
Ik wist dat mijn leven op dat moment in zijn handen lag. Ze ging naar de badkamer en kwam naakt terug. ‘Hoe is dit, voor één dertigste van een seconde, een doorzichtige sjaal omhoog houdend!’
Ik begreep toen dat dit iets was wat nooit meer zou gebeuren: “ik samen met Marilyn Monroe, naakt in een hotelkamer, en ik kon alles doen.”
“Vrouwen zijn alles, Mannen zijn slechts een spier.”– Bert Stern.
“Ik maakte ons zelfportret, zittend op het bed naast haar, met een wijnfles Château Lafite Rothschild op de voorgrond.
Ik zette een spiegel voor ons neer. Ik had geen idee wat de belichting was, maar het pakte goed uit. Op de een of andere manier was er een andere kracht bij haar, een magische kracht. Ze was gewoon perfect. “We bleven die dag en nacht fotograferen tot ze op het bed in slaap viel.”
“Na de shoot belde Vogue me op en zei: ‘We zijn zo dol op deze foto’s en willen dat je teruggaat naar L.A. om met haar verder te gaan maar nu met ‘fashion’.
Dus we hebben nog twee dagen gefotografeerd, eerst gekleed en in zwart-wit.
Maar we vonden onze eerste sessie beter en besloten ons daarom terug te trekken in een kamer voor onszelf en onze eigen foto’s te maken.
Toen ik de sexy foto’s van haar naakt op het bed maakte, wilde ik eigenlijk met haar zoenen. “Dat was vanaf het begin mijn bedoeling geweest!”
“Ik had een pilletje Dexedrine ingenomen om wakker te blijven – het was drie uur ’s ochtends. Marilyn dronk haar gebruikelijke champagne cocktail, met wodka erin.
Ze was in topvorm. Ik probeerde haar bij te benen. Het was mijn grootste wens om met Marilyn Monroe naar bed te gaan, en de Dexedrine gaf me energie, maar ik verloor mijn seksuele lust. Ze zei tegen me: ‘Ik wil een man met een langzame hand en een zachte aanraking.’ “Dus ik probeerde haar te kussen, maar toen zei ze nee.”
Wat maakte het dat Marilyn die foto’s zo dramatisch doorstreepte?
“Vogue” liet mensen nooit de foto’s zien vóór publicatie, maar voor haar maakte ik een uitzondering. Ze stuurde ze terug met die oranje kruisjes en sommige waren zelfs met een haarspeld diep in de emulsie gekrast.
Omdat ze in sommige foto’s een reflectie van haar.beeld zag die ze niet mooi vond. Maar ze zijn erg interessant, eigenlijk creëerde ze er een soort kunst van. Oranje doorschijnende kruisjes op zwart-witfoto’s!
Zou je ze niet gewoon willen opeten?” (Stern lacht).
“Mensen willen nog steeds een stukje van die passie die ik had.”
“De eerste sessie was in juni, de laatste in juli.
Vogue ging op 6 augustus naar de drukker. Ze overleed de avond ervoor, op zondag 5 augustus. Ik had geen idee wat er met haar aan de hand was.
“Ik begreep niet wat haar demonen waren, welke pijn ze had, want ik was gewoon een man-kind met een camera die wilde zoenen met Marilyn Monroe.”
Het op één na beste was het hebben van de foto’s.
Misschien uiteindelijk wel het beste, want mijn foto’s bestaan nog steeds. En mensen willen ze nog steeds ontzettend graag hebben.
“Ze willen nog steeds een stukje van die passie die ik had.”
