Met een lens gericht op de hartslag van de straat, legde fotopionier Ed van der Elsken de ziel van mensen bloot. Nu het Rijksmuseum uitpakt met een grote solotentoonstelling, leggen wij de nadruk op zijn meest intieme foto’s.
Foto’s:Nederlands Fotomuseum / © Ed van der Elsken
Tekst: Michael Klinkhamer/ Publicatie 08-2026 Playboy Magazine.
Voor Ed van der Elsken (1925-1990) was het vastleggen van het leven op straat zijn kunst.
“Laat zien wie je bent, was zijn motto!”
Hij begon vanuit zijn geboorteplaats Betondorp/Amsterdam echt serieus te fotograferen vanaf 1951, nadat hij een paar maanden eerder naar Parijs was ge-lift.
Mon histoire à moi-‘Mijn eigen verhaal’
Vrij snel was zijn fotografie nauw verbonden met zijn bijzonder onafhankelijke persoonlijkheid. Zijn belangrijke doorbraak kwam na die periode in Parijs tussen 1950-1954 waarbij hij samen met andere Nederlandse kunstenaars zoals schilder Karel Appel, dichter Simon Vinkenoog, en met zijn eerste vrouw de nu beroemde fotografe Ata Kandó in Parijs zijn vleugels uitsloeg.
Parijs!
Vier jaar Parijs waarbij hij een periode dicht met zijn camera op de huid van de verveelde en rondhangende Parijse jeugd zat in Saint-Germain-des-Prés. Een soort nozems, bohemiens en kunstenaars in de wijk Saint-Germain-des-Prés. Dit leverde in 1956 zijn, nu wereldberoemde debuut op: het beeldverhaal; Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés.
Die onderkant en markante paradijsvogels van de maatschappij in de wereld waren voor Van der Elsken veertig jaar zijn ‘up close’ onderwerp.
Boeken als Parijs!, Amsterdam!, Eye Love You, De ontdekking van Japan en het boek L’Amour volgden.
De jaren ‘60 was een periode waarin Ed van der Elsken zijn persoonlijke vrijheid en die van een hele generatie zowel in Nederland als in Japan, Azië en Afrika vastlegde met zijn foto en filmcamera.
Voor dit artikel maakten we een selectie uit zijn meest blote fotoboek ‘L’Amour!’, foto’s gemaakt tussen 1950-1990, uitgegeven in 1995.
Hier laat van der Elsken vormen van liefde en verschillende relaties zien en maakt hij gebruik van zijn dramatische afdruktechnieken met een mooie zwart wit filmkorrel. En altijd ging het bij van der Elsken om spontane momenten uit het echte leven en de liefde, L’Amour!
Ed van der Elsken was zeker geen Helmut Newton of Richard Avadon die zijn foto’s strak regisseerde en haute-culture fotografeerde.
In 1967 was hij wel een van de eerste voorvechters van de seksuele revolutie met publicaties in progressieve tijdschriften als ‘Suck’, die een vrije kijk op lichamelijkheid hadden.
Het naakt-taboe op tv doorbroken
Bij Ed van der Elsken ging alles om het spontane, het rauwe moment en de gein direct van de straat. Ondanks zijn kleine postuur was Van der Elsken een echte baas en persoonlijk sterk aanwezig tijdens het fotograferen en filmen. Hij sprak zijn onderwerpen dan ook direct aan en daagde ze ook vaak uit met allerlei opmerkingen.
Op een of andere manier ging dat bij hem heel natuurlijk.
Bij Ed van der Elsken draaide de fotografie niet om een uitgekiende compositie of uitgewerkte concepten maar om het echte leven op straat.
Mon Dieu!
Sinds een aantal jaren is de soort fotografie van Ed van der Elsken, pure ‘straatfotografie’, als ‘hipster genre’ uitgegroeid wereldwijd tot de meest populaire manier van foto’s maken.
In wereldsteden als New York, Bangkok, Hongkong, Berlijn, Tokyo of Amsterdam fotograferen tegenwoordig duizenden ‘straatfotografen’ en YouTubers.
Maar zoals Van der Elsken direct en brutaal op mensen af stapte en hen in een paar seconden fotografeerde, dat is helaas tegenwoordig mede door alle ‘social media’ en een afhoudende houding van de meeste mensen tegenover de “pers” bijna niet meer te doen.
Ed van der Elsken zou in 2026 heel vaak, Mon Dieu! hebben geroepen.
Rijksmuseum in Amsterdam in de solotentoonstelling UP CLOSE.
Van 19 juni tot 13 september 2026 zijn vele bekende en minder bekende foto’s en is zijn zeer persoonlijke werkwijze te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam
Fotocredits:
Nederlands Fotomuseum / © Ed van der Elsken
